1.روز دحوالارض (۲۵ ذوالقعده)
2.علت نامگذاری دحوالارض و رویدادهای خلقت زمین
3.اعمال و آداب ویژه روز و شب دحوالارض
4.رویدادهای مهم تاریخی و دینی در روز دحوالارض
5.اهمیت دحوالارض در فرهنگ و آیینهای رایج (با تقویمهای ایرانی)
روز دحوالارض (۲۵ ذوالقعده) یکی از روزهای پرفضیلت و مبارک در تقویم اسلامی است. «دَحو» در لغت به معنای گستردن، پهن کردن و هموار ساختن است و «ارض» به معنای زمین. بنابراین دحوالارض به معنای «گسترده شدن زمین» یا «گسترش خشکیهای زمین» میباشد. این روز مصادف با ۲۵ ماه ذیالقعده (ذوالقعده) است و در منابع اسلامی و روایات اهل بیت (ع) جایگاه ویژهای دارد. مطابق این روایات، نخستین بخش از خشکیهای زمین که در زیر آب بودند، در چنین روزی از زیر آب سر برآورد و آن سرزمین مبارک «کعبه» و «مکه مکرمه» بود؛ به همین دلیل به مکه «امالقری» (مادر همه آبادیها) میگویند. در قرآن کریم نیز در آیه ۳۰ سوره مبارکه نازعات به این رویداد عظیم اشاره شده است: «وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَٰلِکَ دَحَاهَا» (و زمین را پس از آن بگسترد). این روز نه تنها از نظر کیهانشناسی و خلقت زمین اهمیت دارد، بلکه به دلیل وقوع رویدادهای مهم تاریخی و در نظر گرفتن اعمال عبادی با فضیلت، از جایگاه ممتازی در میان مسلمانان برخوردار است.
تاریخ دقیق روز دحوالارض در سالهای مختلف قمری و شمسی: دحوالارض همیشه روز ۲۵ ماه ذیالقعده (ذوالقعده) در تقویم هجری قمری است و تاریخ شمسی آن هر سال تغییر میکند.
دحو به چه معناست و چه نسبتی با خلقت دارد؟ «دَحْو» در منابع لغوی به معنای گستردن، گسترانیدن، آماده کردن سطح زمین برای زندگی و هموار کردن آن است. در منابع اسلامی و روایات معصومین (ع) آمده است که در آغاز خلقت، تمام کره زمین زیر آبهای حاصل از بارانهای سیلابی نخستین قرار داشت. در روز ۲۵ ذیالقعده، به فرمان خداوند، نخستین نقطه از زیر آب بیرون آمد و آن «مکه مکرمه» و جایگاه «خانه کعبه» بود. سپس سایر خشکیها از دل آبها سر برآورده و گسترده شدند تا به شکل در زمان حاضری درآمدند و شرایط برای زندگی جانداران و انسان فراهم شد. مجموع این گستردگی و هموار شدن، «دحو الارض» نامیده میشود. در آیه ۳۰ سوره نازعات، خداوند میفرماید «وَالْأَرْضَ بَعْدَ ذَٰلِکَ دَحَاهَا» (و زمین را پس از آن بگسترد). مفسران منظور از «دَحیها» را همان دحوالارض دانستهاند.
برای این روز مبارک، در منابع معتبری مانند «مفاتیح الجنان» مرحوم شیخ عباس قمی (ره) اعمال متعددی ذکر شده است که برخی از مهمترین و پرفضیلتترین آنها به شرح زیر است:
طبق روایات متعدد از معصومین (ع)، روز ۲۵ ذیالقعده (دحوالارض) صرفاً به خاطر گسترش زمین اهمیت ندارد، بلکه همزمانی آن با چندین رویداد تاریخی و دینی بزرگ، بر عظمت آن افزوده است. در روایتی از حضرت امام رضا (ع) این چند مورد مهم نقل شده است:
روز دحوالارض در کنار روزهای دیگری مانند روز عرفه، عید قربان، عید فطر و عید غدیر خم، به عنوان یکی از بزرگترین اعیاد و ایام مذهبی در تقویم اسلامی شناخته میشود. در ایران، به ویژه در شهرهای مذهبی مانند مشهد و قم، برخی از افراد این روز را با برگزاری آیینهای خاصی از جمله دستهرویهای معنوی، توسل به اهل بیت (ع) و توزیع نذری گرامی میدارند. این روز نه تنها در عرفان اسلامی، بلکه در متون کهن ایران فرهنگی نیز گاهی به عنوان نمادی از تبهروز حیات طبیعت و شروع کار دوباره فصل باروری و زندگی (نزدیک به اواسط بهار) با تأکید بر بُعد مذهبی آن مورد توجه قرار میگیرد. بسیاری از مؤمنان با توجه به روایات معصومین (ع)، سعی میکنند با فضیلتترین اعمال را در این روز انجام دهند. علاوه بر این این روز با ماه ذیالقعده که یکی از ماههای حرام (جنگ در آن حرام است) شناخته میشود، از حرمت و احترام بیشتری برخوردار میشود.
روز دحوالارض با ۲۵ ذیالقعده، فرصتی ارزشمند برای بهرهمندی از فیوضات الهی، تقویت ایمان و درک عمیقتر از نظام آفرینش و رحمت بیکران خداوند است. مؤمنان با انجام اعمال مستحب و گرامیداشت این روز، به شکرانه نعمت زندگی در کره خاکی و گسترش رحمت الهی، گوشهای از بندگی خود را به جای میآورند. از این روز پربرکت غافل نشوید و با روزه، دعا و عبادت، دل خود را صیقل دهید و به استقبال رحمت بیکران پروردگار بشتابید. امید که خداوند توفیق درک این لیالی پرفضیلت را به همگان عنایت فرماید.
برچسب:
نویسنده: محمد رضا جوادیان